Mâm ngũ quả ngày Tết ba miền: ý nghĩa và cách bày
Mâm ngũ quả miền Bắc, miền Trung, miền Nam khác nhau thế nào? Ý nghĩa của từng loại quả, cách chọn theo ngũ hành và những loại quả nhiều nhà kiêng.
Đăng ngày
Trên bàn thờ ngày Tết của người Việt, dù Bắc hay Nam, giàu hay nghèo, gần như không thể thiếu mâm ngũ quả. Đây là lễ vật dâng lên tổ tiên, thể hiện lòng biết ơn và mong ước về một năm mới đủ đầy.
Ý nghĩa của mâm ngũ quả
Chữ “ngũ” thường được hiểu theo ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, tượng trưng cho sự hài hòa của trời đất. Mâm ngũ quả vì vậy không nhất thiết phải đúng năm loại quả. Nhiều nhà bày nhiều hơn, miễn là đẹp mắt và hài hòa về màu sắc.
| Hành | Màu sắc | Gợi ý loại quả |
|---|---|---|
| Kim | Trắng | Mãng cầu, lê |
| Mộc | Xanh | Chuối xanh, bưởi, dừa |
| Thủy | Đen, sẫm | Nho, mận tím |
| Hỏa | Đỏ | Ớt, táo đỏ, thanh long, dưa hấu |
| Thổ | Vàng | Phật thủ, quýt, hồng, xoài, đu đủ chín |
Mâm ngũ quả miền Bắc
Mâm ngũ quả miền Bắc nổi bật với nải chuối xanh làm đế, cong lên như bàn tay ngửa nâng đỡ, che chở cho cả mâm. Ở giữa đặt quả bưởi hoặc quả phật thủ (hình như bàn tay Phật), xung quanh là quýt, hồng, đào, lê… xếp xen màu cho đẹp mắt.
Người miền Bắc chuộng sự trang nghiêm, cân đối, và thường chọn quả theo đủ màu của ngũ hành.
Mâm ngũ quả miền Trung
Người miền Trung bày mâm ngũ quả giản dị, không câu nệ số lượng hay loại quả. Nhiều gia đình dùng quả sẵn có trong vườn hoặc ở chợ quê. Lòng thành được coi trọng hơn hình thức, đúng với tính cách mộc mạc của dải đất miền Trung.
Mâm ngũ quả miền Nam
Người miền Nam thích chơi chữ trong mâm ngũ quả. Bộ quen thuộc nhất là “cầu vừa đủ xài”:
- Mãng cầu: cầu
- Dừa: vừa
- Đu đủ: đủ
- Xoài: xài
Nhiều nhà bày thêm sung (“cầu sung vừa đủ xài”), thơm (dứa, mong tiếng thơm) và đặt đôi dưa hấu đỏ ruột hai bên bàn thờ.
Do cách đọc gần âm, nhiều gia đình miền Nam kiêng chuối (“chúi”, nghĩa là chúi nhủi, vất vả), cam (“cam chịu”) và lê (“lê lết”). Đây là quan niệm của từng nhà, không phải quy định bắt buộc.
Mẹo chọn và bày mâm ngũ quả
- Chọn quả tươi, lành lặn, không dập, còn cuống lá càng đẹp.
- Rửa sạch, lau khô trước khi bày để quả giữ được lâu qua mấy ngày Tết.
- Quả to, nặng đặt dưới làm đế, quả nhỏ xếp lên trên và xen kẽ màu.
- Bày xong trước lễ cúng tất niên hoặc trước giao thừa.
- Sau lễ hóa vàng, có thể hạ mâm ngũ quả chia cho con cháu, gọi là “hưởng lộc”.
Kết luận
Không có một mâm ngũ quả “chuẩn” duy nhất. Mỗi miền, mỗi nhà có cách bày riêng, gắn với khí hậu, thổ nhưỡng và cách nghĩ của người dân nơi ấy. Điều còn lại chung là tấm lòng hướng về tổ tiên mỗi độ xuân về.